Zlatovez u Banatu

Zlatovez ulazi u narodnu vezilačku umetnost Vojvodine i susednih prostora pod uticajem srednjevropskog baroka. Ipak, svoj vrhunac zlatovez u Vojvodini doživljava na prelazu iz 19. u 20. vek.
U tom periodu on iz građanskog ukrasnog inventara prelazi i u seoski, gde postaje simbol klasnog raslojavanj a i prestiža, jer su zlatom vezene odevne delove mogle sebi priuštiti samo najbogatije seoske porodice. Baš sa tim u vezi vezuje se pojava banatskih kapa zlatara kažu: „…to su mogle da nose samo žene najmoćnijih seljaka, onih seljaka koji su se već u svemu razlikovali od ogromne većine seljaka…
Zlatovez u Vojvodini rađen je na dva načina – preko kartona i preko pamuka. U tehničkom smislu, karakteristično za zlatovez u Vojvodini je prevođenje zlatne niti preko motiva koji je prethodno isečen od kartona ili izvezen od debljeg pamučnog konca. Zlatna nit ostaje na licu tkanine, dok se sa naličja svaki put prihvati tankim pamučnim koncem. Otuda vojvođanski zlatovez ima samo jedno lice.
Zlatovezom su ukrašavani svečani odevni predmeti od belog platna. Muške košulje su ukrašavane na grudima, kao i ženski oplećci narukavima i duž prsnog izreza Zbog skupocenosti veza on nije uvek rađen direktno naodeći, već na komadu finijeg platna koji je zatim prišivan na odevni predmet.
Osim belih delova nošnje, zlatovezom ukrašavani su i drugi odevni predmeti: ženski i muški prsluci, pojasevi, kecelje, kao I ženska nevestinska oglavlja. Specifičnost ovih prostora bila su svečana ženska nevestinska oglavlja ukrašena zlatovezom koja su nošena od sredine 19. pa skoro do polovine 20. veka. Ove gornje kape, poznate pod raznim nazivima, kao ćula, fićula, zlatarka,kapa zlatarka, džega i sl. nosile su mlade žene od udaje, pa do rođenja svog prvog deteta, a dobijale su je na poklon posle svadbe od muževljevog roda,najčeše od svekrve.
Najistaknutiji centar srpskog zlatoveza na kraju 19. i početkom 20. veka bili su Melenci u Banatu. U mestu je delovalo više vezilja, ali se po popularnosti isticala Kata Lončarski, poznatija kao Kata Zlatarka, u čijoj je radionici izrađivan zlatovez za veći deo Banata, obližnjih delova Bačke i Srema u periodu od 80-tih godina 19. veka do Prvog svetskog rata. Iz Banata upravoi potiču najraskošniji i najkompleksnije ukrašeni primerci zlatoveza.
*izvor Muzej Vojvodine – Novi Sad, Narodni muzej – Zrenjanin