Zlatom vezena oglavlja Srpkinja u Vojvodini

Pojam oglavlje označava više elemenata koji označavaju nošnju koju žena nosi na glavi. Ono podrazumeva način češljanja, različite ukrase koji su stavljani u kosu, umetke, podmetače za oblikovanje kose kao i gornja pokrivala za glavu – kapu ili parče tkanine. U tradicionalnoj seoskoj zajednici svaki segment života žene obeležen je različitim načinima češljanja i ukrašavanja glave koje je primenjivano u svečanim prilikama, uz svečanu odeću.
U svakodnevnim prilikama devojke kao i žene nosile su na glavi maramu – pre svega iz higijenskih razloga kako im kosa ne bi smetala pri radu. U svečanim prilikama devojčice i devojke išle su “gologlave”. Karakteristične su razlike u češljanju ženske dece prema uzrastu.
Sa druge strane udate žene (u skladu sa strogim pravilima tradicionalnog patrijarhalnog vaspitanja) nisu smele javno da se pojavljuju gologlave. Upravo iz ovih razloga u narodu se razvio širok spektar različitih pokrivala za glavu, različitih oblika, naziva, materijala i načina izrade.
Vremenom oglavlje postaje i nosilac statusnog obeležja žene. Raznolikost oglavlja uslovljena je različitim poreklom stanovništva na prostorima tzv. Panonske zone, migracijama stanovništva i drugim kulturološkim uticajima. Zlatom vezena oglavlja posedovao je manji broj porodica boljeg imovnog stanja, nosile su ga neveste, mlade udate žene, ali i starije žene iz bogatih i uglednih seoskih porodica.
U periodu kraja XIX i početka XX veka bila su zastupljena tri osnovna tipa oglavlja i to:
Ubrađaj
Marama
Kapa.
Ubrađaj – je tanko, gotovo prozirno pamučno platno domaće ili fabričke izrade, bele boje, najčešće pravougaonog oblika. Osim samog platna činila su ga još tri ili više zasebnih odvojenih delova. Oblikovan je nabiranjem pomoću igala i dodataka. Osim zlatovezom ubrađaj je ukrašavan i čipkom i belim vezom.
Način stavljanja ubrađaja zavisio je od njegove veličine i oblika. Ubrađaj je dodatno ukrašavan poluvencima od cvetova različitih boja, za tek udate devojke, a nakon rođenja prvog deteta cveće više nije nošeno. Za rasliku od kapa i marama, ubrađaje su nosile i mlađe ali često i starije zene.

ubradjaj
Marama – u srpskom tradicionalnom društvu marama je pratila ženu od udaje do kraja života u svim prilikama. U različitim regionalnim područjima marame se razlikuju po veličini i motivima kojima su ukrašavane. Najčešće su izrađivane od tkanina (pliša, satena, atlasa, brokata) tamnih boja – crne, tamno plave ili tamno zelene. Zavisno od kraja, marama je na glavi oblikovana na različite načine. Marame bogato vezene zlatnim vezom nosile su mlade žene iz bogatih kuća, dok su one starije nosile marame skromnije ukrašene vezom.

marama
Kapa – je već formirano oglavlje (manufakturne ili majstorske izrade). Najčešće se klasifikuju tri vrste kapa i to džega, kapa zlatara i modne kape.
Džega je najstariji i najrasprostranjeniji oblik kape. Može biti jednodelna ili dvodelna. Bogato ukrašene zlatovezom, šljokicama, perlama, biserima bile su gotovo obavezni deo odeće udatih žena. Opet zavisno od regionalnog područja postojale su razlike u njihovom obliku, veličini i motivima kojima su ukrašavane.

dzega dzega 2
Kapa zlatara (mladina kapa) – karakteristična je za područje srednjeg Banata, prepoznatljiva po svom obliku. Sastavljena je od kape i dugih traka na donjoj ivici. Ove kape mlada je na dobiljala od svekra ili svekrve, u njoj se venčavala i nosila je u svečanim prilikama jos 2-3 godine nakon venčanja.

zlatara
Takozvane modne kape, zapravo su kape ukrašene zlatovezom i raznim drugim ukrasima i bile su obeležje odevnog inventara bogatih slojeva centralne i zapadne Evrope. Izrađivale su ih gradske zanatlije po porudzbini, najčešće za bogate i ugledne žene iz gradskih sredina krajem XVIII i početkom XIX veka.

*izvor: “Cija je ovo kapa” izdanje Etnografskog muzeja u Beogradu